Oddawanie krwi – dobre dla zdrowia!

Autor: dr Bayne French, MD, DC

Kilka miesięcy temu byłem w punkcie krwiodawstwa Czerwonego Krzyża i nie mogłem nie zauważyć słodkich napojów i przekąsek. Po czwartym pączku zdałem sobie sprawę, że te poczęstunki mogą być częścią ich biznesplanu, by przyciągnąć dawców.

Zauważyłem też kilka plakatów z osobami, które zawdzięczają życie temu, że otrzymały krew.

Myślę, że braki krwi byłyby mniejsze, gdyby promowano korzyści zdrowotne oddawania krwi.
 

Przyjrzyjmy się więc etapom oddawania krwi:

umówienie terminu; dojazd na miejsce, w zmaganiach z cenami benzyny i zagubionymi kierowcami na pasie do wyprzedzania;

• mnóstwo papierkowej roboty;
• czekanie;
• nakłucie palca;
• mnóstwo pytań;
• ciastka – eee, jeszcze nie;
• igła o dużej średnicy (gdy pierwszy raz oddawałem krew, zapytałem pielęgniarkę: „Co zamierzasz z tym zrobić?!”);
• może trafią w żyłę za pierwszym razem, a może nie;
• długie czekanie, aż worek się napełni; 
• jeszcze więcej ciastek;
• jazda samochodem do pubu.

Znosimy to wszystko, bo zależy nam na innych ludziach. Nic dziwnego, że brakuje krwiodawców.

Podczas oddawania krwi w organizmie dzieje się coś biologicznie interesującego. Oddawanie krwi jest korzystne nie tylko dla biorcy, ale także dla dawcy. Przyjrzyjmy się więc kilku danym.

Jeśli czytałeś moje wcześniejsze teksty, prawdopodobnie zetknąłeś się już z badaniami o korzyściach zdrowotnych dla krwiodawców, bo można je znaleźć w wielu miejscach.
 

Powszechnie wiadomo i wielokrotnie to obserwowano, że z wiekiem w organizmie gromadzi się żelazo. Zazwyczaj spożywamy, wchłaniamy i magazynujemy więcej żelaza, niż potrzebuje szpik kostny do produkcji czerwonych krwinek. Nie uważam tego za niegroźny proces. Pisałem już o tym, jakie uszkodzenia oksydacyjne żelazo może powodować w organizmie. Liu i wsp. (J Biol Chem. 2022) badali, jak szkodliwie wysoki poziom żelaza wpływa na genom (DNA) myszy. Dokładniej: wysoki poziom żelaza zmienił szlaki antyoksydacyjne gryzoni i wpłynął na geny regulujące rytm dobowy.
 

Biedne zwierzęta były atakowane przez wolne rodniki i nie mogły porządnie się wyspać.

Yunce i wsp. (J Basic Clin Physiol Pharmacol. 2016) stwierdzili… kilka lat temu: „Jednym z najważniejszych problemów krwiodawstwa jest niewystarczająca liczba ochotników. Jednym z proponowanych rozwiązań tego problemu jest odkrywanie nowych korzyści zdrowotnych oddawania krwi”.
 

Ten geniusz zbadał wiele substancji chemicznych u dawców tuż przed oddaniem krwi i 24 godziny później. Po oddaniu krwi zaobserwowano istotnie niższy poziom szkodliwych związków. Odnotowano też wzrost poziomu silnego przeciwutleniacza – dysmutazy ponadtlenkowej. Dla prostego człowieka jak ja oznacza to, że oddawanie krwi to mniej złych, a więcej dobrych rzeczy.

Mikroskopijne dane chemiczne i wyniki badań na myszach są ciekawe, ale co z nowotworami i chorobami serca? To nas wszystkich interesuje, prawda?
 

Nowotwory

Merk i wsp. (Int J Epidemiol. 1990) przebadali blisko 40 000 dawców w ciągu 13 lat. „Ogólnie zachorowalność na nowotwory była u nich istotnie niższa”.

Zhao i wsp. opublikowali badanie, w którym przeanalizowano ponad 1 milion szwedzkich krwiodawców.

Liczne badania wykazały związek między regularnym oddawaniem krwi a rzadszym występowaniem raka płuc, wątroby, jelita grubego, żołądka i przełyku. Wcześniej pojawiały się obawy, że regularne oddawanie krwi może zwiększać częstość występowania niektórych nowotworów krwi, np. białaczki. Zhao i wsp. w swoich szeroko zakrojonych badaniach nie zaobserwowali jednak takiego związku.

Niedawno Su i wsp. (J Oncol. 2022) porównali 1,6 miliona dawców krwi z grupą osób, które krwi nie oddają. W grupie dawców zaobserwowano znaczący spadek częstości występowania raka wątroby, płuc, chłoniaka i raka przełyku.

Choroby serca

Salonen i wsp. (Am J Epidemiol. 1998) postawili hipotezę, że zmniejszenie całkowitej zawartości żelaza w organizmie poprzez oddawanie krwi może obniżyć ryzyko zawału serca. Zespół obserwował około 2800 mężczyzn przez mniej więcej 9 lat i stwierdził, że

„u dawców krwi ryzyko ostrego zawału mięśnia sercowego (zawału serca) było o 88% niższe niż u osób, które krwi nie oddawały”.

Badanie przeprowadzone w 2001 roku z udziałem 38 000 mężczyzn z pewnością potwierdziłoby te wnioski, prawda? (Ascherio i wsp. Circulation. 2001). Mężczyzn tych obserwowano przez 4 lata, a wniosek brzmiał: „Wyniki badania nie potwierdzają hipotezy, że zmniejszone zapasy żelaza w organizmie obniżają ryzyko choroby wieńcowej”. Czy badania medyczne mają swoje słabe strony? Wygląda na to, że rzetelne badania publikowane w uznanych czasopismach dają różne wyniki. Cztery lata obserwacji to jednak dość krótko.

Przyjrzyjmy się nowemu, mocnemu badaniu – przeglądowi systematycznemu (Systematic Review), który jest podsumowaniem wielu innych badań. Przegląd Quee i wsp. (Transfus Med Rev. 2022) objął 44 badania spełniające kryteria włączenia. Spośród nich 14 uznano za badania dobrej jakości, a 9 z tych 14 wykazało ochronny wpływ na serce.

Wnioski

My, ludzie, dzięki mutacjom genetycznym rozwinęliśmy w efekcie fantastyczną zdolność magazynowania tłuszczu i żelaza. Mutacje te były korzystne dla naszych przodków. Dziś nie są już dla nas tak dobre. Podwyższone zapasy żelaza uważam za niekorzystny wynik i regularnie sprawdzam własny poziom.

Oddawanie krwi to skuteczna metoda profilaktyki, która wspiera zdrowie i zmniejsza ryzyko chorób. Oddaję krew 2–3 razy w roku i nie sądzę, by miało to jakikolwiek negatywny wpływ na wyniki sportowe. Hemoglobina w czerwonych krwinkach transportuje tlen, a nie żelazo. Nie potrzeba dużych ilości żelaza, by szpik kostny wbudował do czerwonych krwinek dużo hemoglobiny.

Choć oddawanie krwi wymaga kilku kroków organizacyjnych, warto to robić, a z czasem staje się to łatwiejsze. Jeśli kilka godzin przed oddaniem krwi posmarujesz skórę żelem znieczulającym, wyeliminujesz dyskomfort związany z ukłuciem igły. 

Polecam też sprawdzić poziom żelaza i ferrytyny przed oddaniem krwi, a także po nim.

Jak zawsze – zdobywaj wiedzę i rób to, co jest dla Ciebie dobre. Nie musisz przekonywać lekarza ani prosić go o zgodę. Najprawdopodobniej jesteś zdrowszy od niego. I twardszy.